Joy Division, Houellebecq & Iggy Pop

“Een dode dichter schrijft niet meer. Het is dus belangrijk dat u blijft leven”.
Het zijn de woorden van Michel Houellebecq in ‘To Stay Alive’, een essay wat hij schreef in 1991.

Begin 2017 was er de première van een documentaire onder regie van de Nederlander Erik Lieshout: To Stay Alive: A Method. Een docu waarin Iggy Pop &  Michel Houellebecq op zoek gaan naar de getormenteerde ziel van de kunstenaar en naar een pleister voor de etterende wonden. Met lichtvoetig gebrachte adviezen om toch vooral de waarde van het leven niet te onderschatten. Iggy Pop leest met zijn donkere stem voor uit het werk van Houellebeck, het lijken soms tegeltjeswijsheden die wel met een lach gebracht worden. Houellebeck schreef zijn essay, Rester Vivant, na een periode waarin hij zelf zijn heil moest zoeken in de psychiatrie. Het schrift is dan ook bedoeld om mensen die een  gelijkend pad bewandelen als hijzelf te behoeden voor al te drastische dwalingen.

Voor Ian Curtis kwam deze zelfhulpmethode te laat. Curtis  was de frontman van Joy Division – een postpunk band – en één van mijn muzikale helden. Die vielen in die tijd bij bosjes om. Sid Vicious, bassist van Sex Pistols, overleefde een dubbele overdosis heroïne niet. Een jaar later volgde Malcolm Owen, zanger van The Ruts, zijn voorbeeld. Nog weer een held naar de haaien. Op een leeftijd van 26 jaar deed hij dat net iets te vroeg om zich plaatsen tussen Kurt Cobain, Chris Bell, Amy Winehouse en vele andere leden van de “27-Club”.

Het doet de vraag rijzen of kunstenaars vatbaarder zijn dan anderen voor de donkere kant van het bestaan. Volgens Houellebecq is dat zo, op het moment dat hij het essay To Stay Alive schreef zat hij zelf in een existentiële crisis. Hij sloeg zich er doorheen door te blijven schrijven en met behulp van zijn held van dat moment: een poster van Iggy Pop sierde de muur van zijn kamer. Lang voordat deze twee kunstenaars elkaar zouden ontmoeten was Iggy Pop al een bewonderaar van het werk van Houellebecq: hij las het essay en herkende zichzelf daarin.

The Idiot

The Idiot is Iggy Pops’ debuut album als solo-artiest, de titel komt van de roman The Idiot van Dostojevski. In deze roman zet Dostojevski de hoofdpersoon neer als iemand die de goedheid zelve is, een mens vol mededogen, een filosoof, zachtmoedig, een soort van Christus figuur. Zo iemand wordt door zijn omgeving gezien als een idioot. Het ironische van dit beeld is wel dat de idiotie niet veroorzaakt wordt door een tekort aan intelligentie maar eerder door een teveel daarvan.
Zelfreflectie boort bronnen aan die de creativiteit goed doet maar die ook de zelfdestructie dichterbij brengt. Tegelijkertijd hoef je niet diep na te denken om de waanzin om je heen te zien, kijkt de kunstenaar minder makkelijk weg?

To Stay Alive

Blijf leven, is de boodschap van Houellebecq. En zeker de dichter, schrijver, muzikant, kunstenaar want die is als geen ander in staat de vinger op de zere wonde te leggen. Blijf leven, knijp harder op de wonde en doe daar verslag van, zegt hij. En maak je geen zorgen: “Keep going. Have no fear. The worst is already past. To be sure, life will tear you apart again, but, from your point of view, you do not really have that much more to do with life. Remember this: fundamentally, you are already dead. You are now face to face with eternity”.
Houellebecq nodigt daarbij de dichter aan om in de aanval te gaan:

“Poets, attack !”

Met daarbij het advies terug te gaan naar de bron, het lijden te omarmen en daar je voordeel uit te halen: “De eerste stap voor een dichter bestaat eruit terug te gaan naar de oorsprong. Wat betekend: het lijden.  Al het lijden is goed. Elk lijden is bruikbaar, elk lijden is universeel”.
Het lijkt op een mantra die je zo onderwezen kan krijgen in een zen-klooster: omarm het leven. “I don’t know where my spirit went, but that’s allright”, zingt Iggy Pop.
Houellebecq (die zegt zich soms een deeltijd-mens te voelen) is niet verlegen om provocerende uitspraken te doen. Hij stelt dat het lijden de bron van al het bestaan is: “De wereld is een ontplooiend lijden. Een kern van lijden ligt aan haar oorsprong. Alle dingen lijden, zozeer dat ze beginnen te zijn.”
Deze gedachte wordt nog verder doorgetrokken: vanaf een bepaald bewustzijnsniveau ontstaat de schreeuw, alle poëzie en taal komt daaruit voort. Volgens Houellebecq is het lijden dus  een onuitputtelijke bron van inspiratie wat niet zo’n vreemde gedachte is, de hele Christelijke religie is eraan opgehangen.

Love Will Tear Us Apart

“Love will tear us apart, again”, zong Ian Curtis, de liefde zal ons opnieuw verscheuren. Dit nummer werd het bekendste nummer van Joy Division. Curtis verhing zich terwijl hij aan het luisteren was naar Iggy Pops’ album The Idiot. Voor hem lag er dus ook in de liefde geen verlossing, of juist toch wel?
“Life will tear you apart, again”, zegt Houellebeck. Is het de liefde of het leven wat verscheurt?

“Uiteindelijk lost liefde alles op”, zegt Houellebecq.
Hij vertelt er niet bij welke liefde hij bedoelt. Curtis lijkt het te hebben over de grofstoffelijke liefde, die van mens tot mens. Een liefde die kan bezeren en verteren. Heeft Houellebecq het over de universele liefde?
Indien dat zo is zijn er parallellen met het Boeddhisme, want een deel van zijn essay (over leven en lijden) is tweeëneenhalfduizend jaar geleden al min of meer vastgelegd door Gautama Boeddha die sprak over het lijden van de mens als kenmerk van diens alledaagse zijnstoestand. Hij sprak ook over de relatieve werkelijkheid (waarin wij als persoon met onze gedachten en ons lijden verschijnen) en de absolute werkelijkheid die geen moraal heeft, waarin wij geen onafhankelijke bestaan hebben maar die wel alles omvat. De bron waar alles uit ontspruit en waar alles weer in terugkeert. Een moeder die roept.
Je kunt niet tegelijkertijd van de waarheid en de wereld houden, zegt Houellebecq daarover. Het schuren van twee werelden: het drinken van je laatste slok bier en daar nog van moeten genieten ook.

Reacties zijn gesloten.

Blog op WordPress.com.

Omhoog ↑